Wczytywanie indeksu

Wieki Gotowości Rok 2026 na tle sześciu stuleci historii · Indeks Gotowości Obronnej

Jak gotowa jest Polska dziś (2026)? Indeks Gotowości Obronnej: trzeźwy, ugruntowany w źródłach odczyt gotowości Polski, mierzony na tle sześciu wieków (1410–2026 + projekcja 2030), zawsze względem zagrożenia i wymagań każdej epoki. Jeden z trzech najwyższych wyników w serii, na obu odczytach, ale nie prognoza przetrwania.

Teza: gotowość ≠ przetrwanie. Wyników 1831 i 1920 ten indeks nie odróżnia od siebie, bo dzieli je mniej niż niepewność któregokolwiek z nich. Jeden z tych lat przegrał, drugi wygrał. O wyniku decydowały sojusze, skala i przypadek, nie suche liczby. To nie jest prognoza wojny, mierzymy przygotowanie, nie przewidujemy, czy wojna wybuchnie.

Gotowość i następstwa – przez wieki

Skala 0–10 (względem zagrożenia epoki). „Z sojuszem” to odczyt z realnym wsparciem sojuszniczym, „Bez sojuszu” to odczyt własnymi siłami. „Następstwa” opisane po fakcie (firewall, nie wpływa na ocenę).

Każdy wynik ma pasmo niepewności, a pasma sąsiednich epok szeroko na siebie zachodzą. Różnica rzędu dziesiątych punktu nie oznacza więc, że jedna epoka wypadła lepiej od drugiej: rozróżnialne są tylko skrajności serii. Kolejność w tabeli jest chronologiczna, nie rankingowa.

RokEpokaZagrożenieZ sojuszemBez sojuszuWynikNastępstwa / stawka
1410GrunwaldZakon Krzyżacki4,78±1,504,75±1,75mieszanyograniczone – państwo przetrwało
1655PotopSzwecja (+ Rosja)2,72±1,252,90±1,50mieszanyciężkie – zapaść demograficzna
1683WiedeńImperium Osmańskie5,15±1,254,69±1,25wygranaograniczone – państwo przetrwało
1792KonstytucjaRosja3,04±1,503,10±1,50przegranaciężkie – utrata autonomii
1794KościuszkoRosja + Prusy2,37±1,502,56±1,50przegranakatastrofalne – utrata państwa – 123 lata
1809Księstwo WarszawskieAustria3,74±1,253,62±1,50wygranaograniczone – państwo przetrwało
1831Powstanie ListopadoweRosja3,98±1,254,32±1,50przegranaciężkie – utrata autonomii – 87 lat
1920Bitwa WarszawskaRosja bolszewicka3,73±1,503,96±1,50wygranaograniczone – państwo przetrwało
1939WrzesieńIII Rzesza (w wariancie z ZSRR)3,84±1,503,82±1,50przegranakatastrofalne – okupacja – 6 lat
2026WspółczesnośćFederacja Rosyjska (+ Białoruś)4,96±1,504,40±1,25otwarteotwarta – koszt nie został jeszcze poniesiony

W skrócie

1410 · Grunwald
W sierpniu 1409 roku Zakon Krzyżacki wypowiedział wojnę Polsce i Litwie i zajął ziemię dobrzyńską. Spór szedł też o Żmudź, gdzie wielki książę Witold wspierał powstanie przeciw Zakonowi. Latem 1410 roku wojska polskie i litewskie wkroczyły do państwa zakonnego i ruszyły na Malbork. Liczy się tu głównie gotowość wojska na tej wyprawie, ale także obrona zamków i ludności we własnym kraju. W naszej ocenie to jedyna epoka, w której żaden wymiar nie schodzi do progu krytycznego. Pod Grunwaldem 15 lipca armia Zakonu została rozbita, ale Malborka nie zdobyto. Pokój toruński z 1411 roku przyniósł niewiele, więc rozstrzygnięcie uznajemy za mieszane. Oceniamy stan przygotowań w chwili, gdy wojsko wyruszało na wojnę, więc późniejsze zwycięstwo pod Grunwaldem tej oceny nie podnosi.
1655 · Potop
W 1655 roku Rzeczpospolitą zaatakowała Szwecja, a od wschodu napierała Rosja. Państwo było do takiej wojny przygotowane fatalnie. W dziewięciu z dziesięciu wymiarów ocena spada do progu krytycznego, a sojuszników praktycznie nie było. Jeszcze w tym samym roku najeźdźcy zajęli większość kraju. Rzeczpospolita przetrwała pomimo słabego przygotowania. Kraj się podniósł, Szwedów wyparto, a pokój w Oliwie w 1660 roku zamknął wojnę ze Szwecją. Zapłacono za to zniszczeniem kraju i wielkimi stratami ludności.
1683 · Wiedeń
W 1683 roku armia turecka oblegała Wiedeń. Polska ruszyła z odsieczą daleko poza własne granice, jako część koalicji z cesarzem. Miała dobrze dowodzone wojsko i realnego sojusznika u boku. 12 września wojska Jana III Sobieskiego i sojuszników rozbiły Turków pod Wiedniem. Licząc z sojusznikami, to najwyższy wynik w serii epok, choć w granicach niepewności nieodróżnialny od 1410, 1831 i dzisiejszego. Najsłabiej wypada tarcza strategiczna. Twierdze nie wytrzymywały tureckiej artylerii oblężniczej, a Kamieniec Podolski padł w 1672 roku w około dziesięć dni.
1792 · Konstytucja
Rok po uchwaleniu Konstytucji 3 maja, w maju 1792 roku, do Rzeczypospolitej wkroczyła Rosja. Reforma armii dopiero ruszyła i nie zdążyła dać efektu, a sojusz z Prusami okazał się pusty. W siedmiu z dziesięciu wymiarów ocena spada do progu krytycznego. Po około dziesięciu tygodniach król przystąpił do Targowicy i wojna była przegrana. W 1793 roku przyszedł drugi rozbiór.
1794 · Kościuszko
W 1794 roku Tadeusz Kościuszko poprowadził powstanie przeciw Rosji i Prusom. Zabrakło niemal wszystkiego. We wszystkich dziesięciu wymiarach ocena jest na progu krytycznym, a sojuszników nie było wcale. To najniższy wynik w serii epok, choć w granicach niepewności nieodróżnialny od 1655, 1792, 1920 i 1939. Powstanie upadło po rzezi Pragi w listopadzie 1794 roku. Rok później trzeci rozbiór zlikwidował państwo na 123 lata.
1809 · Księstwo Warszawskie
W kwietniu 1809 roku Austria zaatakowała Księstwo Warszawskie, niewielkie państwo pod opieką Napoleona. Wojsko księcia Józefa Poniatowskiego nie było duże, a zaplecze, gospodarka i finanse były słabe. Po bitwie pod Raszynem Poniatowski zamiast czekać w obronie uderzył na austriacką Galicję. Wojna skończyła się sukcesem, bo w pokoju w Schönbrunn Księstwo powiększyło się o nowe ziemie. Pomogły silny patron i śmiała decyzja o ataku.
1831 · Powstanie Listopadowe
Powstanie listopadowe wybuchło w 1830 roku, a na początku 1831 roku do Królestwa Polskiego wkroczyła armia rosyjska feldmarszałka Dybicza. Królestwo miało własną, dobrze wyszkoloną armię oraz gospodarkę i drogi w niezłym stanie. Najsłabszym punktem byli sojusznicy, bo nikt z zewnątrz nie przyszedł z pomocą, a przeciwnik był po prostu dużo większy. Jesienią 1831 roku powstanie upadło, a Rosja zlikwidowała autonomię, armię i konstytucję Królestwa. Ta epoka pokazuje, że można przegrać, będąc przygotowanym.
1920 · Bitwa Warszawska
W 1920 roku Armia Czerwona szła na zachód i w sierpniu stanęła pod Warszawą. Odrodzona dwa lata wcześniej Polska miała słabe zaplecze i niewielką pomoc z zewnątrz. Miała za to atut, który w naszej ocenie wyróżnia się najbardziej, czyli wywiad. Polscy kryptolodzy odczytywali sowieckie depesze radiowe, więc sztab znał niemal każdy ruch przeciwnika. Bitwa Warszawska ocaliła niepodległość, a pokój ryski z 1921 roku zamknął wojnę. Złożyły się na to przygotowanie, z wywiadem na czele, skromna pomoc z zewnątrz i szczęście.
1939 · Wrzesień
1 września 1939 roku Polskę zaatakowały Niemcy, a 17 września od wschodu wkroczył Związek Sowiecki. Polska miała duże rezerwy ludzi i gwarancje Francji oraz Wielkiej Brytanii. Te gwarancje nie przełożyły się jednak na skuteczną pomoc w czasie kampanii. Sojusznicy nie udzielili Polsce bezpośredniej pomocy wojskowej. Na zachodzie Francja ograniczyła się do niewielkiego natarcia w rejonie Saary, a sojusznicy liczyli raczej na blokadę gospodarczą Niemiec. Kampania skończyła się klęską i okupacją. W czasie wojny zginęło około 5,6–6,0 mln obywateli II Rzeczypospolitej, w tym około 3 mln Żydów, w większości zamordowanych w Holokauście.
2026 · Współczesność
Polska nie jest dziś w stanie wojny, ale Rosja naciska na nią, nie przekraczając progu otwartej napaści: drony we wrześniu 2025 roku, migranci wypychani na granicę. W latach 2023–2024 na dnie Bałtyku doszło też do serii podejrzanych uszkodzeń kabli i rurociągu. Wojsko i gospodarka wypadają przyzwoicie. Najmocniejszą stroną są sojusznicy, czyli artykuł 5 NATO i żołnierze amerykańscy w Polsce. To oni podnoszą ocenę, choć różnica między odczytem z sojuszem i bez niego mieści się w granicach niepewności. Najsłabsza jest ochrona ludności, czyli schrony, alarmy i przygotowanie cywilów. Ta historia trwa, więc jej rozstrzygnięcie pozostaje otwarte.

Kryzysy bez pełnej wojny

Uproszczone oceny reakcji na konkretne zagrożenie. Porównania wewnątrz grupy są orientacyjne, więc sprawdź rodzaj zagrożenia. Te liczby nie tworzą szeregu rocznej gotowości Polski.

Scenariusze przyszłości

Warunkowe przedziały. Porównuj scenariusze dla tego samego roku, sprawdzając założenia o dostawach, Rosji i NATO. Każdy scenariusz pokazuje odczyt z sojuszem i bez sojuszu.

Bez sojuszu: własne zdolności Polski wobec zagrożenia, bez zakładanej interwencji zbrojnej sojuszników. Zakupy zagraniczne pozostają w modelu. Przedziały są warunkowym testem scenariuszy; nie obejmują całej niepewności oceny bazowej.

2030

W skrócie. Dla roku 2030 pokazujemy scenariusze, bo przyszłości nie da się uczciwie ocenić jedną liczbą. Wynik zależy od trzech rzeczy: czy dotrze zamówiony sprzęt, jak szybko Rosja odbuduje armię i czy NATO oraz USA pozostaną zaangażowane. W najgorszym wariancie gotowość spada poniżej dzisiejszej, w najlepszym jest od niej nieco wyższa. W granicach niepewności żaden wariant nie odrywa się jednak od dzisiejszego poziomu. Zamiast jednej liczby stoi tu więc przedział.

Przedziały warunkowe w skali 0–10
ScenariuszZ sojuszemBez sojuszu
programy dowiezione · Rosja: odbudowa bazowa · NATO/USA stabilne4,7–6,24,2–5,7
poślizg dostaw · Rosja: odbudowa bazowa · NATO/USA stabilne4,5–6,03,9–5,4
programy dowiezione · Rosja: odbudowa bazowa · NATO/USA osłabione4,3–5,84,2–5,7
poślizg dostaw · Rosja: szybka odbudowa · NATO/USA osłabione3,3–5,33,0–5,0
zakłócenie programów · Rosja: szybka odbudowa · NATO/USA osłabione3,1–5,12,8–4,8
Założenia: programy dowiezione · Rosja: odbudowa bazowa · NATO/USA stabilne
  • Programy dostarczane zgodnie z planem (Apache, Wisła II, Miecznik, Krab/K9, Homar-K, K2PL, Narew).
  • Okno odbudowy armii Rosji ~2029 (wywiad uzgodniony NATO; Breuer/Freuding); baza.
  • NATO/USA stabilne: zobowiązanie 5% z Hagi, przegląd rozmieszczenia sił utrzymuje obecność na wschodniej flance.
  • Odczyt bez sojuszu: własne zdolności Polski wobec zagrożenia rosyjskiego, bez interwencji zbrojnej sojuszników. Import liczy się po dostarczeniu i osiągnięciu gotowości operacyjnej; ryzyko dostaw i transferów technologii ujmuje oś realizacji programów. Sama zmiana obecności USA nie zmienia odczytu bez sojuszu przy tych samych dostawach i zagrożeniu. Odstraszanie sojusznicze jest wyłączone z oceny, więc średnia biegnie po pozostałych dziewięciu wymiarach.
Założenia: poślizg dostaw · Rosja: odbudowa bazowa · NATO/USA stabilne
  • Typowy udokumentowany poślizg (F-35 ~1 rok, FA-50PL ~1,5-2 lata, Borsuk, zwiększanie produkcji amunicji 155 mm, Tarcza Wschód wolno); ryzyko, że wojsko nie nadąży z wdrażaniem dostaw.
  • Okno odbudowy armii Rosji ~2029 (wywiad uzgodniony NATO; Breuer/Freuding); baza.
  • NATO/USA stabilne: zobowiązanie 5% z Hagi, przegląd rozmieszczenia sił utrzymuje obecność na wschodniej flance.
  • Odczyt bez sojuszu: własne zdolności Polski wobec zagrożenia rosyjskiego, bez interwencji zbrojnej sojuszników. Import liczy się po dostarczeniu i osiągnięciu gotowości operacyjnej; ryzyko dostaw i transferów technologii ujmuje oś realizacji programów. Sama zmiana obecności USA nie zmienia odczytu bez sojuszu przy tych samych dostawach i zagrożeniu. Odstraszanie sojusznicze jest wyłączone z oceny, więc średnia biegnie po pozostałych dziewięciu wymiarach.
Założenia: programy dowiezione · Rosja: odbudowa bazowa · NATO/USA osłabione
  • Programy dostarczane zgodnie z planem (Apache, Wisła II, Miecznik, Krab/K9, Homar-K, K2PL, Narew).
  • Okno odbudowy armii Rosji ~2029 (wywiad uzgodniony NATO; Breuer/Freuding); baza.
  • Redukcja i zmienność obecności USA na wschodniej flance (wycofanie części sił X 2025; zapowiedzi Trumpa; zwrot strategiczny).
  • Odczyt bez sojuszu: własne zdolności Polski wobec zagrożenia rosyjskiego, bez interwencji zbrojnej sojuszników. Import liczy się po dostarczeniu i osiągnięciu gotowości operacyjnej; ryzyko dostaw i transferów technologii ujmuje oś realizacji programów. Sama zmiana obecności USA nie zmienia odczytu bez sojuszu przy tych samych dostawach i zagrożeniu. Odstraszanie sojusznicze jest wyłączone z oceny, więc średnia biegnie po pozostałych dziewięciu wymiarach.
  • Zastrzeżenie zakresu: to test wrażliwości na samą obecność USA, a nie pełny koszt wycofania. Kanał materiałowy pozostaje włączony na poziomie bazowym, bo oś realizacji programów stoi na wariancie terminowym: ten scenariusz zakłada, że Waszyngton redukuje obecność, ale nadal zatwierdza transfery technologii i dowozi programy w terminie. Różnicy wobec wariantu stabilnego nie wolno cytować jako pełnego kosztu wycofania USA.
Założenia: poślizg dostaw · Rosja: szybka odbudowa · NATO/USA osłabione
  • Typowy udokumentowany poślizg (F-35 ~1 rok, FA-50PL ~1,5-2 lata, Borsuk, zwiększanie produkcji amunicji 155 mm, Tarcza Wschód wolno); ryzyko, że wojsko nie nadąży z wdrażaniem dostaw.
  • Szybka odbudowa armii Rosji po rozejmie Ukraina-Rosja (wywiad duński i litewski: 2-5 lat regionalnie).
  • Redukcja i zmienność obecności USA na wschodniej flance (wycofanie części sił X 2025; zapowiedzi Trumpa; zwrot strategiczny).
  • Odczyt bez sojuszu: własne zdolności Polski wobec zagrożenia rosyjskiego, bez interwencji zbrojnej sojuszników. Import liczy się po dostarczeniu i osiągnięciu gotowości operacyjnej; ryzyko dostaw i transferów technologii ujmuje oś realizacji programów. Sama zmiana obecności USA nie zmienia odczytu bez sojuszu przy tych samych dostawach i zagrożeniu. Odstraszanie sojusznicze jest wyłączone z oceny, więc średnia biegnie po pozostałych dziewięciu wymiarach.
Założenia: zakłócenie programów · Rosja: szybka odbudowa · NATO/USA osłabione
  • Zakłócenie realizacji: bariera absorpcyjna, kontrole NIK, zatory (Homar-A bez zgody USA).
  • Szybka odbudowa armii Rosji po rozejmie Ukraina-Rosja (wywiad duński i litewski: 2-5 lat regionalnie).
  • Redukcja i zmienność obecności USA na wschodniej flance (wycofanie części sił X 2025; zapowiedzi Trumpa; zwrot strategiczny).
  • Odczyt bez sojuszu: własne zdolności Polski wobec zagrożenia rosyjskiego, bez interwencji zbrojnej sojuszników. Import liczy się po dostarczeniu i osiągnięciu gotowości operacyjnej; ryzyko dostaw i transferów technologii ujmuje oś realizacji programów. Sama zmiana obecności USA nie zmienia odczytu bez sojuszu przy tych samych dostawach i zagrożeniu. Odstraszanie sojusznicze jest wyłączone z oceny, więc średnia biegnie po pozostałych dziewięciu wymiarach.

Bez własnego państwa

Przypadek opisowy, poza rankingiem i bez oceny liczbowej. Ta część nie wchodzi do żadnego z odczytów ani do ekstremów serii.

· Ziemie polskie i polskie organizacje wobec wojny

Stan przygotowań na 27 lipca 1914 · koncepcja karty, treść dossier w opracowaniu

Jakimi ludźmi, zasobami i możliwościami działania dysponowały polskie organizacje u progu wojny?

Dlaczego bez oceny liczbowej? Ziemie polskie leżały w 1914 w trzech państwach zaborczych (rosyjskim, niemieckim i austro-węgierskim), a polskie organizacje działały w trzech osobnych porządkach prawnych. Nie ma tu jednego państwa ani wspólnego dowództwa, więc karta nie dostaje odczytu z sojuszem ani bez sojuszu.

Trzy zabory obok siebie · stan na 27 lipca 1914

Dwa związki galicyjskie stoją osobno: ich liczebność znamy z osobnych opracowań, a suma nie pada w żadnym z nich.

zabór austriacki · Austro-Węgry
formacje wojskowe: legalne, broń za zgodą wojska [HC-1914-001, HC-1914-019, HC-1914-003]
Związek Strzelecki: 6,4–8 tys. [HC-1914-001, HC-1914-019]
Polskie Drużyny Strzeleckie: ok. 6 tys. (jedno źródło) [HC-1914-003]
Stałe Drużyny Sokole: ok. 6,9 tys. (jedno źródło) [HC-1914-005]
Austro-Węgry: służba w wojsku lądowym: 3 lata (jedno źródło) [HC-1914-003]
ramy prawne: autonomia, Sejm Krajowy [HC-1914-002, HC-1914-014]
zabór rosyjski · Rosja
formacje wojskowe: tylko konspiracja [HC-1914-003, HC-1914-018, HC-1914-012]
członkowie formacji strzeleckich, lato 1914: brak liczby · Komórki Związku Walki Czynnej (ZWC) i Polskich Drużyn Strzeleckich (PDS) w konspiracji; ze względów konspiracyjnych nie zachowały się nawet szacunkowe materiały (nr 3). [HC-1914-003, HC-1914-018]
ramy prawne: rusyfikacja, stan wzmocnionej ochrony [HC-1914-002, HC-1914-004]
zabór pruski · Niemcy
formacje wojskowe: bez legalnych formacji [HC-1914-008, HC-1914-021, HC-1914-006]
„Sokół” w Rzeszy, członkowie (1913): ok. 11,8 tys. (jedno źródło) [HC-1914-008]
ramy prawne: germanizacja, nadzór policji [HC-1914-002, HC-1914-006, HC-1914-008]

Polacy pod bronią w trzech armiach zaborczych przed wojną: 250–300 tys. (jedno opracowanie) [HC-1914-024]

Dwie orientacje, jeden naród w trzech armiach

Dmowski, 1908: Z Rosją przeciw Niemcom. Narodowa Demokracja widziała w Niemczech główne zagrożenie i liczyła na autonomię Królestwa pod berłem Rosji. [HC-1914-010, HC-1914-011, HC-1914-002]

Piłsudski, odczyt paryski 21 lutego 1914: Z Austrią przeciw Rosji. Obóz niepodległościowy budował w Galicji organizacje strzeleckie i widział w Austrii sojusznika przeciw Rosji. [HC-1914-012, HC-1914-013, HC-1914-002]

„Tragedia jego przeznaczeń, skazująca go na pokaźne zwiększenie szeregów wojskowych trzech zaborców, może także postawić jego synów naprzeciw siebie we wrogich szeregach.” (Józef Piłsudski o narodzie polskim, odczyt w Towarzystwie Geograficznym w Paryżu, 21 lutego 1914 (przekład sprawozdania francuskiego) [HC-1914-012])

Pytania prowadzące

  1. Kto mógł działać? (Organizacje · kierownictwa · cele) Każdą organizację opisujemy osobno: gdzie działała, kto nią kierował i jaką miała swobodę decyzji.
  2. Czyje były zasoby? (Kadry · uzbrojenie · pieniądze) Przy każdym zasobie pytamy o dysponenta, o dostęp i o decyzję o użyciu, bo pochodzenie żołnierza lub położenie magazynu nie przesądzają o tym, kto mógł nimi rozporządzać.
  3. Od kogo zależała decyzja? (Zgody · patronat · ograniczenia) Kto udzielał wsparcia, na jakich warunkach i kto mógł je cofnąć?

Trzy zabory obok siebie · stan na 27 lipca 1914

Komórki z tekstem kursywą to jawne luki dowodowe: brak dwóch niezależnych źródeł albo ustalenie, które jest wnioskiem, a nie cytatem. Odsyłacze w nawiasach prowadzą do listy źródeł niżej.

Przygotowania do 27 lipca 1914 w trzech zaborach
pytaniezabór austriackizabór rosyjskizabór pruski
Ramy prawneGalicja miała od lat 60. XIX w. autonomię z Sejmem Krajowym we Lwowie i administracją w polskich rękach oraz prawo zakładania partii i stowarzyszeń na podstawie austriackiej ustawy z 15 listopada 1867 r. Statuty zatwierdzało Namiestnictwo we Lwowie. [HC-1914-002, HC-1914-005, HC-1914-014, HC-1914-001, HC-1914-013]W Królestwie Polskim trwała rusyfikacja, a język polski był wyłączony ze sfery publicznej. Po rewolucji 1905 r. kraj żył pod stanem wojennym, zastąpionym w latach 1908–1909 przedłużanym co roku stanem wzmocnionej ochrony (w guberni piotrkowskiej stan wojenny trwał do 1914 r.). Stowarzyszenia można było legalizować od 1906 r. w urzędach gubernialnych. [HC-1914-002, HC-1914-004, HC-1914-009]Germanizacja usuwała język polski z urzędów, sądów i szkół, a ustawa o stowarzyszeniach Rzeszy z 19 kwietnia 1908 r. (§ 12) nakazywała prowadzić zgromadzenia publiczne po niemiecku, z wąskimi wyjątkami. Polskie towarzystwa były legalne, lecz pod stałym nadzorem policji, która karała za mundury, odznaki i pieśni. [HC-1914-002, HC-1914-006, HC-1914-007, HC-1914-008]
Organizacje wojskowe i paramilitarneLegalnie działały Związek Strzelecki i „Strzelec” (od 1910, kierowane przez tajny Związek Walki Czynnej; ok. 6,4–8 tys. członków), Polskie Drużyny Strzeleckie (od 1911; ok. 6 tys. latem 1914), Stałe Drużyny Sokole i Drużyny Bartoszowe (od 1908). Wojsko dawało instruktorów i strzelnice, policja inwigilowała i w 1913 r. konfiskowała broń. [HC-1914-019, HC-1914-001, HC-1914-003, HC-1914-005, HC-1914-012]Legalnych formacji nie było. W konspiracji działały komórki Związku Walki Czynnej i Polskich Drużyn Strzeleckich (okręgi „zagraniczne” PDS) oraz utworzone w 1910 r. Organizacje Wojskowe im. Waleriana Łukasińskiego; ze względów konspiracyjnych nie zachowały się nawet szacunkowe materiały o ich liczebności.Luka dowodowa: karta nie podaje liczebności komórek ZWC i PDS w Królestwie. [HC-1914-003, HC-1914-018, HC-1914-001, HC-1914-012]„Sokół” działał legalnie jako towarzystwo gimnastyczne, od 1903 r. uznawane przez władze za wrogie; ćwiczenia z bronią prowadziły na własną rękę pojedyncze gniazda (Poznań, Buk, Bydgoszcz, okręg berliński w 1913 r.). W latach 1912–1914 powstały nieliczne tajne Polskie Drużyny Strzeleckie wśród młodzieży gimnazjalnej.Luka dowodowa: brak legalnych formacji paramilitarnych jest wnioskiem z ram prawnych [6] i z literatury o „Sokole” [8, 21], które opisują tylko próby uwojskowienia gniazd; żadne z tych źródeł nie stwierdza tego braku wprost. Liczebność „Sokoła” i tajnych drużyn ma po jednym źródle, więc karta jej nie podaje. [HC-1914-008, HC-1914-021, HC-1914-006]
Obozy polityczne i orientacjeOrientacja austro-polska: konserwatyści i Koło Polskie w Radzie Państwa (prezes Juliusz Leo) łączyli lojalność wobec monarchii z rozszerzaniem praw Galicji. Obóz niepodległościowy skupiła od X 1912 r. Komisja Tymczasowa Skonfederowanych Stronnictw Niepodległościowych (Związki Strzeleckie, formalnie też PDS); „Sokół” i Drużyny Bartoszowe stały pod wpływem Narodowej Demokracji, poza Komisją. [HC-1914-002, HC-1914-001, HC-1914-005, HC-1914-014, HC-1914-015, HC-1914-016]Narodowa Demokracja Romana Dmowskiego („Niemcy, Rosya i kwestya polska”, 1908) uznawała Niemcy za główne źródło niebezpieczeństwa i szukała porozumienia z Rosją, licząc na autonomię Królestwa; jej posłowie tworzyli Koło Polskie w Dumie. Obóz niepodległościowy wyrosły z PPS zakładał od 1908 r. tajne organizacje wojskowe (Związek Walki Czynnej) już w Galicji, nie w Królestwie. [HC-1914-010, HC-1914-011, HC-1914-002, HC-1914-017, HC-1914-001]Polityka polska mieściła się w legalnym oporze: posłowie Koła Polskiego w Reichstagu i sejmie pruskim oraz „Sokół”, którego oblicze ideowe kształtowali członkowie Ligi Narodowej. Orientacji na Niemcy nie było; Niemcy uchodziły przed wojną za głównego wroga.Luka dowodowa: brak recenzowanego opracowania o stanowisku Koła Polskiego w Reichstagu w latach 1912–1914; pozycja nr 8 wspomina je tylko pośrednio. [HC-1914-008, HC-1914-002, HC-1914-006]
Pobór do trzech armiiPolacy z Galicji podlegali powszechnej służbie w armii austro-węgierskiej (3 lata w wojsku lądowym). Obóz niepodległościowy mówił publicznie przed wojną, że wojna postawi Polaków z trzech armii naprzeciw siebie (odczyt Piłsudskiego w Paryżu, 21 lutego 1914). [HC-1914-003, HC-1914-012, HC-1914-013, HC-1914-024]Polacy z Królestwa podlegali poborowi do armii rosyjskiej. Narodowa Demokracja zakładała, że w wojnie z Niemcami Polacy powinni stanąć po stronie Rosji, która po zwycięstwie miałaby zjednoczyć ziemie polskie i nadać im autonomię. [HC-1914-024, HC-1914-002, HC-1914-010, HC-1914-011]Polacy z zaboru pruskiego podlegali poborowi do armii niemieckiej. Kierownictwo „Sokoła” trzymało się legalnego oporu; próby uwojskowienia gniazd były nieliczne i bez zgody władz. [HC-1914-008, HC-1914-021, HC-1914-024]
Kto decydował o ludziach i broniStrzelcami kierowała Komenda Główna (Józef Piłsudski, szef sztabu Kazimierz Sosnkowski) podległa Komisji Tymczasowej; PDS, Stałe Drużyny Sokole i Drużyny Bartoszowe miały własne kierownictwa, a pierwsza wspólna konferencja (8 lipca 1914) nie dała wspólnego dowództwa. Każde użycie ludzi i broni zależało od władz austriackich, od których pochodziły zgoda na statuty, broń i strzelnice. [HC-1914-001, HC-1914-003, HC-1914-005, HC-1914-019]Nikt legalnie. Konspiracyjne komórki nie miały prawnej możliwości działania w stanie wzmocnionej ochrony, a decyzje o nich należały do kierownictw w Galicji (Związek Walki Czynnej i Komisja Tymczasowa, Komenda Naczelna PDS). [HC-1914-004, HC-1914-003, HC-1914-018]Nikt legalnie. Zarząd Związku Sokołów Polskich w Rzeszy dysponował tylko strukturą stowarzyszenia gimnastycznego i trzymał się legalnego oporu; ćwiczenia z bronią zależały od inicjatywy pojedynczych gniazd, bez zgody władz. [HC-1914-008, HC-1914-021]

Co zmieniła wojna: 1914–1918 (część ex post)

Późniejsze wydarzenia nie podwyższają oceny przygotowań z lipca i mają osobną podstawę dowodową.

  • · granica opisu
  • · Kompania Kadrowa Utworzenie oddziału w Krakowie. To już stan po przyjętym odcięciu przygotowań.
  • · Inicjatywa legionowa Organizacja polskich formacji przy boku Austro-Węgier, zależna od zgody władz austriackich.
  • · Nowe instytucje Komitet Narodowy Polski w Paryżu i Rada Regencyjna: kolejne, odrębne ośrodki działania.
  • · Odbudowa państwa Punkt dojścia tej opowieści. Wynik nie był znany organizatorom przygotowań w lipcu 1914.
  • · Skala mobilizacji Szacunki liczby Polaków zmobilizowanych do trzech armii zaborczych mieszczą się między „ponad 3 mln” (nr 17) a 3,4 mln (nr 20) (1,4 mln Austro-Węgry, 1,2 mln Rosja, 0,8 mln Niemcy). W zaborze pruskim już na początku wojny do wojska trafiła prawie połowa członków „Sokoła”. Część zmobilizowanych walczyła przeciw sobie. [HC-1914-002, HC-1914-017, HC-1914-020, HC-1914-008]

1914–1918: 3–3,4 mln Polaków w trzech armiach (austriacka 1,4 mln, rosyjska 1,2 mln, niemiecka 800 tys.) [HC-1914-002, HC-1914-017, HC-1914-020]

Dowody karty

Odsyłacze w nawiasach wyżej wskazują pozycje tej listy; ta sama lista stoi w rejestrze źródeł projektu.

  1. HC-1914-001 · Mateusz Drozdowski: Polish Paramilitary Organisations before 1914 (v. 1.0) · 1914-1918-online. International Encyclopedia of the First World War (Freie Universität Berlin) · T2 · link martwy, archiwum
  2. HC-1914-002 · Piotr Szlanta: Poland (handbook article, v. 1.0) · 1914-1918-online. International Encyclopedia of the First World War (Freie Universität Berlin) · T2 · link martwy, archiwum
  3. HC-1914-003 · Waldemar Potkański: Polski ruch paramilitarny na terenie Galicji przed wybuchem wielkiej wojny w roku 1914 · Kwartalnik Historyczny, R. CXVI (2009), z. 2, s. 175–196 (IH PAN; skan w RCIN) · T2
  4. HC-1914-004 · Stanisław Wiech: Stan wojenny w Królestwie Polskim (1861–1905) · Studia z Dziejów Rosji i Europy Środkowo-Wschodniej, t. LVIII (2023), z. 1 (IH PAN; skan w RCIN) · T2
  5. HC-1914-005 · Jan Snopko: Polskie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” w Galicji 1867–1914, Białystok 1997 · Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku (monografia; skan w Repozytorium UwB) · T2
  6. HC-1914-006 · Staatliche Maßnahmen gegenüber der polnischen Minderheit und den Bevölkerungen in den überseeischen Gebieten des Deutschen Reichs 1871 bis 1918 · Wissenschaftliche Dienste des Deutschen Bundestages (Dokumentation WD 1 - 3000 - 040/18) · T2
  7. HC-1914-007 · Vereinsgesetz vom 19. April 1908, § 12 · Deutsches Reichsgesetzblatt 1908, Nr. 18, S. 151–157 (transkrypcja Wikisource ze skanem z Commons) · T1
  8. HC-1914-008 · Janusz Karwat: Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” zaboru pruskiego w dążeniu do niepodległości · Dzieje Najnowsze, R. XXVI (1994), z. 4, s. 5–21 (IH PAN; skan w RCIN) · T2
  9. HC-1914-009 · Wojciech Jaworski: Towarzystwa śpiewacze w Królestwie Polskim (1859–1914) · Studia Historyczne, R. LVII (2014), z. 1 (225), s. 45–66 (PAN Oddział w Krakowie) · T2
  10. HC-1914-010 · Roman Dmowski: Niemcy, Rosya i kwestya polska, Lwów 1908 · Nakładem Towarzystwa Wydawniczego, Lwów (H. Altenberg); skan Google/Internet Archive · T1
  11. HC-1914-011 · Michał Leśniewski: Dmowski, Roman (v. 1.0) · 1914-1918-online. International Encyclopedia of the First World War (Freie Universität Berlin) · T2 · link martwy, archiwum
  12. HC-1914-012 · Józef Piłsudski: O polskim ruchu strzeleckim (odczyt w Towarzystwie Geograficznym w Paryżu, 21 II 1914; sprawozdanie z „Bulletin polonais” 15 IV 1914) · Józef Piłsudski, Pisma zbiorowe, t. III, Instytut Józefa Piłsudskiego, Warszawa 1937, s. 250–253 (skan wydania 1937 w serwisie pilsudski-pisma.online) · T1
  13. HC-1914-013 · Jerzy Gaul: Trzymajcie się z Zachodem... Józef Piłsudski w poszukiwaniu polskiej racji stanu · Archiwum Główne Akt Dawnych, Warszawa 2023 (monografia) · T2
  14. HC-1914-014 · Damian Szymczak: Zmierzch galicyjskiego austrofilizmu i idei austro-polskiej. Michał Bobrzyński jako minister dla Galicji i kwestia wyodrębnienia Galicji (1916–1917) · Galicja. Studia i materiały, nr 1 (2015), Instytut Historii Uniwersytetu Rzeszowskiego, ISSN 2450-5854, s. 21 n. · T2
  15. HC-1914-015 · Stanisław Pijaj: Archiwum Koła Polskiego w parlamencie wiedeńskim (losy i stan zachowania materiałów) · Studia Podlaskie, t. 32 (2024), Uniwersytet w Białymstoku · T2
  16. HC-1914-016 · Anna Czocher: Małopolscy Bohaterowie Niepodległości. Juliusz Leo (1861–1918). Przez Austrię do Polski · Instytut Pamięci Narodowej, Oddział w Krakowie · T3
  17. HC-1914-017 · Mirosław Szumiło: Polacy w walce o niepodległość 1914-1918 · IPN Przystanek Historia · T3
  18. HC-1914-018 · Mariusz Jarosiński: Polska Organizacja Wojskowa · dzieje.pl (PAP / Muzeum Historii Polski) · T3
  19. HC-1914-019 · Anna Kruszyńska: 110 lat temu powołano Związek Strzelecki · dzieje.pl (PAP / Muzeum Historii Polski) · T3
  20. HC-1914-020 · Mariusz Jarosiński: 500 tys. Polaków straciło życie w armiach zaborczych w I wojnie światowej · dzieje.pl (PAP / Muzeum Historii Polski) · T3
  21. HC-1914-021 · Andrzej Bogucki: Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” w Bydgoszczy 1886-2016 · Kujawsko-Pomorska Szkoła Wyższa w Bydgoszczy, „Miscellanea”, t. VIII, z. 1 · T3
  22. HC-1914-022 · kalendarium · Muzeum Historii Polski · T3
  23. HC-1914-023 · wystawa o Legionach Polskich · Archiwum Państwowe w Łodzi · T3 · link martwy, archiwum
  24. HC-1914-024 · Mariusz Jarosiński: 500 tys. Polaków straciło życie w armiach zaborczych w I wojnie światowej · dzieje.pl (PAP / Muzeum Historii Polski) · T3

Metoda. Przypadek opisujemy osobno, a zależności od mocarstwa nie przeliczamy na premię sojuszniczą. Brak porównywalnej oceny nie oznacza zerowych możliwości działania. Przekrój przygotowań (do 27 lipca 1914) i późniejsze wydarzenia mają osobne podstawy dowodowe; każda liczba na karcie ma odsyłacz do listy źródeł, a liczba z jednego źródła jest tak oznaczona.

Rymy historii

* 1920: bez fizycznie obecnego sojusznika bojowego (doradcza Francuska Misja Wojskowa, około 600 oficerów; układ polsko-francuski zawarto dopiero w 1921), a wymiar sojuszniczy ma tu jedną z najniższych ocen w serii. * 2026: kolumna otwarta, bez rozstrzygnięcia, więc stoi tam jako przypadek mechanizmu, a nie jego potwierdzenie.

Dwa materiały do oceny współczesnej gotowości

Kontrola NIK dotyczy ochrony ludności. Publikacja Defence24 przedstawia dane MON o stanie czynnym wojska. To materiały wykorzystane w dwóch wymiarach oceny.

Otwórz materiał źródłowy

2026 · Ochrona ludności

Stan wiedzy na 2026-08-29

Raport NIK 'W schronie się nie schronisz' (marzec 2024): według inwentaryzacji PSP pokrycie ludności miejscami w budowlach ochronnych poniżej 4% (ok. 1,43 mln miejsc), 1903 schrony i 8719 ukryć; 68% skontrolowanych schronów nie spełniało wymaganych warunków technicznych, a NIK wskazała jako główną przyczynę wieloletni brak podstawowych przepisów o zarządzaniu budowlami ochronnymi. NIK uznała dane inwentaryzacji PSP za nierzetelne.

Cytat w języku oryginału

Dwa lata po wybuchu wojny w Ukrainie, w Polsce na miejsce w schronach i ukryciach może liczyć niecałe 4% mieszkańców [...] Wśród nich znalazło się 1903 schronów i 8719 ukryć. [...] zaledwie 3 schrony i 2 ukrycia były w bardzo dobrym stanie technicznym.
Źródło: W schronie się nie schronisz · Najwyższa Izba Kontroli · 2024-03

2026 · Stan czynny

Stan wiedzy na 2026-08-29

Defence24 (24.07.2026, Jarosław Ciślak) publikuje świeże dane MON na 30.06.2026. Łączna liczebność sił zbrojnych wynosi ok. 220 tys. żołnierzy, w tym ~40 tys. w TSW i łącznie ~17,9 tys. w DZSW, a korpus zawodowy wzrósł od końca 2020 r. o 42%. Jest to stan czynny, a nie wyszkolona rezerwa mobilizacyjna.

Cytat w języku oryginału

Pod koniec czerwca 2026 roku w Wojsku Polskim służyło: około 156 tys. żołnierzy zawodowych; około 5,6 tys. żołnierzy zawodowych w okresie kształcenia (czyli na drugim i kolejnych latach akademii wojskowych); około 3,3 tys. żołnierzy dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej w okresie kształcenia (czyli w pierwszym jego roku); około 14,6 tys. żołnierzy dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej; około 40 tys. żołnierzy terytorialnej służby wojskowej.
Źródło: Mamy najnowsze dane. Tylu żołnierzy ma Polska [NEWS DEFENCE24] · Defence24 · 2026-07-24

Dwa przykłady podstawy porównania

Historyczny materiał dotyczy mobilizacji, a współczesny stanu czynnego. Zakresy tych liczb się różnią. Skala indeksu odnosi każdą epokę do jej własnego zagrożenia.

Otwórz materiał źródłowy

1939 · Mobilizacja

Stan wiedzy na 1939-08-31

Portal MON „Polska Zbrojna” przytacza gen. bryg. Jana Rydza ze Sztabu Generalnego: zasoby rezerwy wynosiły wtedy ok. 4 mln; do końca sierpnia rozwinięto ok. 950 tys. z planowanych ~1,3 mln.

Cytat w języku oryginału

Wtedy od marca do końca sierpnia udało się zmobilizować 950 tys. z planowanych 1 mln 300 tys. osób (ówczesne zasoby wynosiły 4 mln żołnierzy rezerwy).
Źródło: Wojny wygrywa rezerwa · Polska Zbrojna (Wojskowy Instytut Wydawniczy) · 2019-11-05 Publikacja po dacie odcięcia (ex post).

2026 · Stan czynny

Stan wiedzy na 2026-08-29

Defence24 (24.07.2026, Jarosław Ciślak) publikuje świeże dane MON na 30.06.2026. Łączna liczebność sił zbrojnych wynosi ok. 220 tys. żołnierzy, w tym ~40 tys. w TSW i łącznie ~17,9 tys. w DZSW, a korpus zawodowy wzrósł od końca 2020 r. o 42%. Jest to stan czynny, a nie wyszkolona rezerwa mobilizacyjna.

Cytat w języku oryginału

Pod koniec czerwca 2026 roku w Wojsku Polskim służyło: około 156 tys. żołnierzy zawodowych; około 5,6 tys. żołnierzy zawodowych w okresie kształcenia (czyli na drugim i kolejnych latach akademii wojskowych); około 3,3 tys. żołnierzy dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej w okresie kształcenia (czyli w pierwszym jego roku); około 14,6 tys. żołnierzy dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej; około 40 tys. żołnierzy terytorialnej służby wojskowej.
Źródło: Mamy najnowsze dane. Tylu żołnierzy ma Polska [NEWS DEFENCE24] · Defence24 · 2026-07-24

Źródła dwóch opisanych przypadków

Traktat sojuszniczy i kontrola budowli ochronnych pokazują podstawę dwóch opisanych tutaj przypadków. Dalsze przesłanki i dowody przeczące ocenie są dostępne w kartach epok.

Otwórz materiał źródłowy

1683 · Zobowiązanie sojusznicze

Stan wiedzy na 1683-08-14

Artykuł historyczki Natalii Królikowskiej-Jedlińskiej (Muzeum Pałacu w Wilanowie) o traktacie warszawskim 1683: negocjacje prowadzili rezydent Zierowsky i poseł nadzwyczajny Waldstein przy wsparciu nuncjusza Pallavicina; traktat uzgodniono na sejmie 31 marca, podpisano 1 kwietnia (antydatowany), ratyfikowano w maju. Warunki: 60 000 wojsk cesarskich, 40 000 polskich, wzajemna odsiecz Wiednia/Krakowa, subsydia finansowe, zrzeczenie się przez Leopolda I pretensji do korony polskiej.

Cytat w języku oryginału

Traktat regulował wielkość armii cesarskiej wystawionej na potrzeby wojny na 60 000, a polskiej na 40 000.
Źródło: Traktat warszawski z 1683 roku · Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie · 2016-10-11 Publikacja po dacie odcięcia (ex post).

2026 · Ochrona ludności

Stan wiedzy na 2026-08-29

Raport NIK 'W schronie się nie schronisz' (marzec 2024): według inwentaryzacji PSP pokrycie ludności miejscami w budowlach ochronnych poniżej 4% (ok. 1,43 mln miejsc), 1903 schrony i 8719 ukryć; 68% skontrolowanych schronów nie spełniało wymaganych warunków technicznych, a NIK wskazała jako główną przyczynę wieloletni brak podstawowych przepisów o zarządzaniu budowlami ochronnymi. NIK uznała dane inwentaryzacji PSP za nierzetelne.

Cytat w języku oryginału

Dwa lata po wybuchu wojny w Ukrainie, w Polsce na miejsce w schronach i ukryciach może liczyć niecałe 4% mieszkańców [...] Wśród nich znalazło się 1903 schronów i 8719 ukryć. [...] zaledwie 3 schrony i 2 ukrycia były w bardzo dobrym stanie technicznym.
Źródło: W schronie się nie schronisz · Najwyższa Izba Kontroli · 2024-03

Źródła do kart kryzysów

Dwa materiały dotyczą rozmieszczenia wojsk NATO i ochrony ludności. Każdy opisuje inny wymiar, sprawdzany w odpowiedniej karcie kryzysu.

Otwórz materiał źródłowy

2022 · Wysunięta obecność NATO

Stan wiedzy na 2022-02-24

NATO, karta informacyjna „NATO's Enhanced Forward Presence” z lutego 2022 r.: grupa bojowa prowadzona przez USA działała z polskimi siłami w Orzyszu (Bemowo Piskie) i liczyła łącznie ok. 1058 żołnierzy. USA wystawiały 797 żołnierzy (batalion piechoty zmechanizowanej z elementami wsparcia), Wielka Brytania 137 (szwadron lekkiego rozpoznania), Rumunia do 120 (bateria obrony przeciwlotniczej), Chorwacja 4 (wkład do dowództwa grupy). Ocena redakcji: w przededniu inwazji grupa w Polsce miała skalę batalionową, ok. tysiąca żołnierzy z czterech państw, a NATO samo zastrzega, że liczby są orientacyjne.

Cytat w języku oryginału

Battlegroup led by the United States, operating with Polish forces in Orzysz (Bemowo Piskie), Poland Contributor Troops Forces United States 797 [...] 1 x Mechanized Infantry Battalion with Combat Support and Combat Service Support enablers. Croatia 4 [...] 1 x Contribution to battlegroup headquarters Romania up to 120 [...] 1 x Self-propelled defence battery and support elements United Kingdom 137 [...] Light reconnaissance squadron [...] Logistics support element Approximate total troop number: 1058
Źródło: NATO's Enhanced Forward Presence (Factsheet, February 2022) · NATO Public Diplomacy Division · 2022-02-01

2025 · Ochrona ludności

Stan wiedzy na 2025-09-10

Według NIK (13 marca 2024 r.) miejsce w schronach i ukryciach ma niecałe 4% mieszkańców (dane z raportu Państwowej Straży Pożarnej, które NIK uznała za nierzetelne). Straż pożarna zinwentaryzowała 1903 schrony i 8719 ukryć. Wśród obiektów obejrzanych przez NIK tylko 3 schrony i 2 ukrycia były w bardzo dobrym stanie technicznym, natomiast większość schronów (17) i ponad połowa ukryć (10) nie spełniała wymaganych warunków technicznych.

Cytat w języku oryginału

Dwa lata po wybuchu wojny w Ukrainie, w Polsce na miejsce w schronach i ukryciach może liczyć niecałe 4% mieszkańców (raport Państwowej Straży Pożarnej) [...] NIK wykazała również, że przedstawione w raporcie dane są nierzetelne. [...] Wśród nich znalazło się 1903 schronów i 8719 ukryć. [...] zaledwie 3 schrony i 2 ukrycia były w bardzo dobrym stanie technicznym. Wymaganych warunków technicznych nie spełniało natomiast większość schronów - 17 i ponad połowa ukryć - 10.
Źródło: W schronie się nie schronisz — informacja o wynikach kontroli budowli ochronnych · Najwyższa Izba Kontroli · 2024-03

Źródła harmonogramów w scenariuszach

Źródła opisują przewidywane dostawy. Warunkowe skutki ich realizacji lub opóźnień sprawdzamy w scenariuszach.

Otwórz materiał źródłowy

2030 · Zapowiedź dostaw śmigłowców

Stan wiedzy na 2026-08-29

Boeing zapowiada 96 śmigłowców AH-64E Apache dla Polski i przewiduje początek dostaw w 2028 roku.

Cytat w języku oryginału

96 AH-64E Apache helicopters for the Polish Armed Forces [...] Deliveries are expected to begin in 2028
Źródło: Boeing to Build 96 AH-64E Apache Helicopters for Poland · Boeing (media room) · 2025-11-26

2030 · Plan dostaw czołgów

Stan wiedzy na 2026-08-29

Publikacja opisuje przewidywane dostawy K2GF w latach 2026–2027 oraz K2PL w latach 2028–2030.

Cytat w języku oryginału

Przewiduje się, że dostawy czołgów K2GF odbędą się w latach 2026-2027, zmodernizowanej wersji K2PL – w latach 2028-2030
Źródło: Czołgi K2PL powstaną w Bumarze. Kluczowa umowa podpisana · Defence24 · 2025-10-28

Metodologia

Co mierzymy
Indeks ocenia gotowość obronną Polski w danym momencie, względem zagrożenia właściwego dla epoki, a nie w próżni. Nie jest prognozą tego, czy wojna wybuchnie, ani czy obrona by się powiodła.
Skala 0–10 (względna)
Ocena względem stanu sztuki wojennej epoki: 0–2 bezbronność · 3–4 działa z wąskimi gardłami · 5–6 solidna z lukami · 7–8 wysoka gotowość · 9–10 agresja staje się irracjonalna. Dziesiątka to model, którego nikt w serii nie osiąga.
Co znaczy pasmo niepewności
Pasmo przy ocenie to osąd o tym, jak mocny jest materiał dowodowy. Nie jest przedziałem ufności, bo nie stoi za nim żaden poziom istotności ani rozkład prawdopodobieństwa. Skala pasm jest we wszystkich kolumnach epok ta sama: ±0,5 przy dowodach mocnych i zgodnych, ±1,0 w przypadku typowym, od ±1,5 do ±2,0 przy bazie cienkiej albo rozbieżnej, z wartościami pośrednimi tam, gdzie materiał tego wymaga. Pasmo indeksu zbiorczego kolumny epoki to pierwiastek ze średniej kwadratów pasm wymiarów, zaokrąglony w górę do wielokrotności 0,25. Kryzysy bez wojny mają pasmo szacowane osobno. Dwóch odczytów nie odróżniamy, dopóki dzieli je mniej niż węższe z ich pasm. Przy pasmach tej szerokości różnica rzędu dziesiątych punktu nie jest różnicą.
Dwie miary
„Z sojuszem” uwzględnia realne wsparcie sojusznicze (dziś NATO), „bez sojuszu” liczy wyłącznie własne siły. Profil z sojuszem to nie zawsze profil bez sojuszu z dodaną oceną wymiaru sojuszniczego, bo sojusz potrafi zmienić wartość wojska, zaplecza i dowodzenia. W 8 kolumnach z 10 zmienia coś poza wymiarem sojuszniczym, a w kolumnie 2026 aż 6 wymiarów, choć w części kolumn różni się tylko ocena jednego wymiaru. Różnica bywa ujemna, bo odczyt z sojuszem dodaje wymiar odstraszania sojuszniczego, którego bez sojuszu nie ma, a ten potrafi wypaść słabiej niż reszta obrony. Liczy się realna obecność, nie gwarancje na papierze.
Oceny historyczne: tylko wiedza z epoki
Kolumny historyczne są oceniane wyłącznie na podstawie tego, co decydenci mogli wiedzieć w dniu odcięcia, bez wiedzy z perspektywy późniejszych lat. Walidator pilnuje tej reguły na poziomie dowodów.
10 wymiarów
Wojsko i dowodzenie · Sprzęt · Rezerwy · Zaplecze · Sojusznicy · Tarcza strategiczna · Ochrona ludności · Infrastruktura · Gospodarka · Wywiad i cyber. Wynikiem głównym jest profil. Indeks zbiorczy jest wtórny, ma pasmo niepewności i test wrażliwości na wagi.
Jak z dziesięciu ocen powstaje jedna liczba
Indeks zbiorczy to średnia ważona ocen wymiarów, liczona trzema zestawami wag naraz. Publikowana liczba to zwykła średnia z tych trzech wyników, a rozstęp między nimi jest testem wrażliwości na wagi. Dla kolumny 2026 wynosi on 0,20 punktu przy odczycie 4,96 z sojuszem i 0,11 punktu przy 4,40 bez sojuszu. W odczycie bez sojuszu wymiar sojuszniczy nie jest liczony, a wagi pozostałych dziewięciu są przeliczane tak, żeby znów dawały sto procent. Pełne zestawy, każdy w sumie sto procent: wagi równe: Wojsko i dowodzenie 10%, Sprzęt 10%, Rezerwy 10%, Zaplecze 10%, Sojusznicy 10%, Tarcza strategiczna 10%, Ochrona ludności 10%, Infrastruktura 10%, Gospodarka 10%, Wywiad i cyber 10%; nacisk na zdolności bojowe: Wojsko i dowodzenie 15%, Sprzęt 15%, Rezerwy 10%, Zaplecze 15%, Sojusznicy 10%, Tarcza strategiczna 8%, Ochrona ludności 5%, Infrastruktura 10%, Gospodarka 7%, Wywiad i cyber 5%; nacisk na odporność: Wojsko i dowodzenie 7%, Sprzęt 7%, Rezerwy 10%, Zaplecze 12%, Sojusznicy 8%, Tarcza strategiczna 7%, Ochrona ludności 17%, Infrastruktura 12%, Gospodarka 10%, Wywiad i cyber 10%.
Koszt i następstwa – po fakcie
Ludzki koszt i długoterminowe następstwa opisujemy po fakcie, w osobnej warstwie. Nigdy nie zasilają oceny gotowości, nie sortują jej ani nie ważą. To warstwa pamięci, nie miara.
Źródła i kontrdowody
Każdy dowód ma cytat, datę i poziom wiarygodności (od T1, czyli źródeł oficjalnych, po T4, czyli pozostałe). Każdy wymiar musi mieć też dowody przeczące ocenie, bo zestaw dowodów bez nich nie przechodzi kontroli. Linki są sprawdzane, a dla martwych podajemy archiwum. Baza jest w przeważającej części polskojęzyczna: 688 z 902 pozycji rejestru, wobec 192 anglojęzycznych. Pozostałe 22 to niemieckie (11), francuskie (4), niderlandzkie (2), rosyjskie (2), szwedzkie (2) i łacińskie (1). Czytelnik bez polszczyzny sprawdzi więc liczbę i ścieżkę do źródła, ale samego źródła zwykle nie przeczyta.
Przegląd adwersaryjny (red-team)
Trzy niezależne przebiegi adwersaryjne, prowadzone przez model, a nie przez ludzi, miały za zadanie obalić oceny, a nie je potwierdzić. Szukały ocen źle umiejscowionych na skali, pominiętych dowodów przeczących, naruszeń reguły oceniania wyłącznie według wiedzy z dnia odcięcia i zbyt wąskich pasm. Zapis dotyczy 28 ze 110 wymiarów całego korpusu ocen, rozłożonych na 11 kolumn, i obejmuje 10 z nich; jedyną kolumną bez wpisu jest 1792. Wpisów jest 39. Na tej stronie można otworzyć 22 z 28 wymiarów z wpisem. Różnicę wnosi to, czego strona nie pokazuje jako osobnej kolumny: 1939B, wariant scenariuszowy 1939. Rekalibrację oceny, pasma albo limitu oceny zapisuje 34 z nich, zarzut rozważony i odrzucony z uzasadnieniem 7, a 2 należą do obu grup naraz: wartość centralną obroniono, poszerzając za to pasmo. Treść zarzutów przy wymiarach otwieranych na tej stronie jest w oknie składowych. Pozostały zapis siedzi w roboczej notacji recenzenta przy każdym wymiarze warstwy ocen, a streszczenie części kolumn w dzienniku przeglądu red-team-log.md. Repozytorium jest prywatne, więc tej części nie da się sprawdzić bez dostępu do niego.
Kryzysy bez wojny są liczone inaczej
Kryzysy bez wojny mają lżejszy zestaw dowodów niż kolumny epok i zgrubną ocenę łączną zamiast pełnej procedury. Są sygnałem kierunkowym, nie pomiarem na tej samej skali. Odczyt kryzysu (2025: 6,20 z sojuszem) bywa wyższy od każdej kolumny epoki (szczyt serii to 1683: 5,15), co nie znaczy, że gotowość była wtedy większa. Kryzys mierzy odporność na jedno zdarzenie poniżej progu wojny, a kolumna epoki gotowość wobec wojny pełnoskalowej. Tych liczb nie należy zestawiać wprost.
Lata bez zagrożenia nie mają oceny
Gotowość mierzymy zawsze wobec konkretnego zagrożenia, więc rok, w którym go nie było, nie ma liczby na tej skali. Dwa takie lata pokazują jednak to, czego kolumny epok nie widzą, czyli że zdolność armii i charakter sojuszu trzeba oceniać osobno. W 1988 roku Ludowe Wojsko Polskie liczyło 400–440 tys. żołnierzy, ale sojusz był wymuszony. Układ Warszawski służył Moskwie do kontroli Polski i przypisywał jej armii natarcie na Danię i północną RFN, a nie obronę kraju. W 1999 roku było odwrotnie: armia po głębokich cięciach, ze starzejącym się sprzętem posowieckim i słabą zgodnością z NATO, za to w sojuszu wybranym, a nie narzuconym, bo 12 marca Polska weszła do Sojuszu Północnoatlantyckiego. Duża armia w narzuconym sojuszu i słaba armia w wybranym to dwa różne stany, których jedna liczba by nie oddała, dlatego oba lata służą tu za przykład i nie są kartami w serii.
Ograniczenia
Indeks mierzy rozwój aparatu państwa w ocenianych wymiarach. Nie mierzy przetrwania wobec przygniatającej przewagi skali, bo ta należy do nieocenianego kontekstu zagrożenia. Stąd nie odróżnia odczytu przegranego 1831 od zwycięskiego 1920. Dziesięć wymiarów nie ocenia też osobno kilku funkcji, od których zależy działanie państwa pod obciążeniem. Są to odporność psychiczna ludzi, ciągłość podstawowych usług (woda, żywność, leczenie, płatności) i zależność od usług kosmicznych, takich jak nawigacja satelitarna i łączność. Pojawiają się w dowodach szerszych wymiarów, ale żadna nie ma własnej oceny, a ochrona zdrowia w kolumnie 2026 nie ma dziś dowodu dopuszczonego do oceny. Wysoki wynik wymiaru nie przesądza więc, że te funkcje wytrzymają wojnę.

Źródła

Oparte na 902 wpisach rejestru źródeł i 1675 dowodach ocenianego indeksu oraz 24 dowodach kart opisowych (tiery: T1 112 oficjalne · T2 264 badawcze · T3 454 dziennikarstwo · T4 72), z obowiązkowymi dowodami przeczącymi. Linki sprawdzone: 878/902 żywych. Baza jest w przeważającej części polskojęzyczna: 688 z 902 pozycji rejestru, wobec 192 anglojęzycznych. Repozytorium jest prywatne, więc adres podajemy dla porządku: https://github.com/kgluszczyk/worrier.

O projekcie

Tworzymy indeks z udziałem modeli językowych (AI). Metodologia i źródła

Indeks wyrósł z prywatnej próby autora, który chciał uporządkować własny niepokój o to, jak wojna wpłynęłaby na niego i jego rodzinę w Polsce. Zamiast samego lęku miała z tego wyjść miara, z kontekstem i historią. Indeks powstał we współpracy z zaawansowaną SI (Fable 5). Badania źródłowe, ocena wymiarów i teksty są wynikiem dialogu człowieka z modelem, prowadzonego pod ludzkim nadzorem. Obowiązują twarde reguły uczciwości. Oceny historyczne opierają się wyłącznie na wiedzy z dnia odcięcia epoki, koszt ludzki nie wpływa na ocenę gotowości, każdy wymiar ma obowiązkowe dowody przeczące, a oceny podlegają kontroli red team.

Stan wiedzy: kolumna „dziś” (2026) i projekcje są zamrożone na 29 sierpnia 2026. Kolumny historyczne oceniono wyłącznie na podstawie tego, co było wiadome w dniu odcięcia danej epoki.

Dla wszystkich, którzy musieli trwać w gotowości.

English version · Warunki, prawa autorskie i prywatność

Ta strona jest interaktywna. Włącz JavaScript, by przeglądać immersyjną wersję z wykresami i galeriami epok.

Najczęstsze pytania

Jak gotowa jest Polska w 2026 roku?
Indeks Gotowości Obronnej (PWRI) ocenia gotowość Polski w 2026 roku na 4,40/10 bez sojuszu i 4,96/10 z sojuszami (NATO), względem zagrożenia i wymagań epoki. Na wskaźniku z sojuszem wyżej stoi jeszcze 1683 (5,15), ale różnica mieści się w pasmach niepewności. Wysoko na obu odczytach naraz stoją w serii trzy epoki: 1410, 1683 i 2026. Dzisiejszą kolumnę wyróżnia w tej trójce wymiar sojuszniczy: zobowiązanie do wspólnej obrony z art. 5, stała obecność wojsk, sprzęt rozmieszczony zawczasu i wspólne plany. Sojusznicze wojska bywały na naszej ziemi i wcześniej, od posiłków tatarskich w 1655 roku po Francuską Misję Wojskową w 1920, ale w nieporównywalnie mniejszej skali i luźniejszej formie. Współczesnym wąskim gardłem jest ochrona ludności. Jak liczymy dwie miary
Czy poziom gotowości Polski w 2026 jest bezprecedensowy?
Bez sojuszu nie. Własnymi siłami (4,40) rok 2026 nie odstaje od najlepszych historycznych punktów odniesienia. Wyżej wypadają 1410 (4,75) oraz 1683 (4,69), ale żadnego z tych wyników indeks nie odróżnia od dzisiejszego. Według tej samej reguły 6 z 9 pozostałych kolumn jest nieodróżnialnych od dzisiejszej, w tym 1831 (4,32). Wysoko na obu odczytach naraz stoją trzy epoki: 1410, 1683 i 2026. Dzisiejszą kolumnę wyróżnia w tej trójce wymiar sojuszniczy (zobowiązanie do wspólnej obrony z artykułu 5, wojska na miejscu, sprzęt rozmieszczony zawczasu i wspólne plany). Sam wynik złożony, który z sojuszem wynosi 4,96, dzisiejszej kolumny nie wyróżnia. Skąd pasmo niepewności
Co znaczy hasło „gotowość ≠ przetrwanie”?
Wyższa gotowość nie gwarantuje zwycięstwa. Odczyty bez sojuszu dla przegranego 1831 roku (4,32) i zwycięskiego 1920 (3,96) dzieli 0,36 punktu, mniej niż wynosi pasmo niepewności któregokolwiek z nich (1,50 i 1,50). Indeks nie odróżnia więc tych dwóch epok, choć jedna z nich przegrała, a druga wygrała. O wyniku decydowały sojusze, skala i przypadek, nie same liczby. Indeks mierzy przygotowanie i nie przewiduje przebiegu ani wyniku wojny. Skąd pasmo niepewności
Czy to prognoza wojny?
Nie. Indeks nie przewiduje, czy wojna wybuchnie, ani czy obrona by się powiodła. Mierzy gotowość obronną w danym momencie, względem zagrożenia właściwego dla epoki. To analiza warunkowa, a nie prognoza prawdopodobieństwa agresji.
Na jakich źródłach opiera się indeks?
Na 902 wpisach rejestru źródeł i 1675 pozycjach dowodowych, które dzielą się na cztery poziomy wiarygodności, od T1 (oficjalne) po T4 (pozostałe). Każdy wymiar ma obowiązkowe dowody przeczące ocenie, a przegląd adwersaryjny (red team) próbował te oceny obalić. Oceny historyczne opierają się wyłącznie na tym, co dało się poznać w dniu odcięcia danej epoki; późniejsze opracowania służą tylko do odtworzenia tego stanu. Rejestr źródeł
Jak mierzona jest gotowość?
Każda epoka dostaje oceny w 10 wymiarach: Wojsko i dowodzenie, Sprzęt, Rezerwy, Zaplecze, Sojusznicy, Tarcza strategiczna, Ochrona ludności, Infrastruktura, Gospodarka, Wywiad i cyber. Skala biegnie od 0 do 10 względem stanu sztuki wojennej danej epoki, a oceny powstają w dwóch wariantach: z sojuszem i bez sojuszu. Jak czytać skalę